Uvod
Crna Gora u Drugom svetskom ratu je dala pet četničnih vojvoda, a ova činjenica je dovoljan prikaz udela crnogorskog naroda u borbi protiv fašističkog okupatora i komunista.
Potrebno je istaći i činjenicu da bi se broj četničkih vojvoda udvostručio ili utrostručio tokom 1943. godine i do kraja rata, da vojvoda Birčanin, oji je jedini imao pravo dodeljivanja titule vojvode, nije umro 3. februara 1943. godine. (Vojvoda Birčanin je posmrtno odlikovan Karađorđevom zvezdom sa mačevima trećeg stepena)
Četničke vojvode iz Crne Gore proglašene u Drugom svetskom ratu su bili:
Blažo Đukanović,Bajo Stanišić,Pavle Đurišić,Vojo Lukačević i Milo Rakočević.
6. april 1941.
Početak Drugog svetskog rata vojsku u Crnoj Gori zatekao je na položajima prema Albaniji u većinskim snagama.Od 1939. godine kada su italijanske trupe upale u Albaniju, Generalštab Vojske je držao pripravnost prema Albaniji za eventualni pokušaj prodora fašističkih snaga u Kraljevinu.Posle 6. aprila, srpske snage pod komandom đenerala Ljube Novakovića prelaze albansku granicu prema Skadru. Međutim, umesto brzog prodiranja na osvojenoj teritoriji Albanije dolazi komanda da se stane. Jedan od komadanata čiji put ćemo pratiti u ovom poglavlju, a koji pokazuje značaj i uspehe, a istovremeno duboka razočarenja postaće jedan od glavnih četnikih vođa u Crnoj Gori-vojvoda Pavla Đurišića. Pavle Đurišić se nalazio pod komandom đenerala Ljube Novakovića u tom periodu.
Nakon komande za zaustvljanje prodiranja u Albaniju, Pavle Đurišić vraća svoju jedinicu u Plav i daje amanet svima da se od oružja ne rastaju, a svi vojni magacini su preseljeni u ruke viđenih seljaka sa istom porukom.
Ustanak
Po pripremama u tih par meseci 17.jula 1941. godine komadant Pavle Đurišić sa svojim jedinicama otpočinje napad na Berane. Za jedan dan iako protiv nadmoćnijeg neprijatelja Berane je bilo oslobođeno.Tako se ustanak u Crnoj Gori počet od Vira do Ostroga preselio i u najveću crnogorsku nahiju-Vasojeviće.
Posle oslobađanja Berana italijanske trupe su otpočele krvave kaznene pirove.Sedam dugih dana i noći fašisti su harali Crnom Gorom, a nesigurni u svoje snage pozvali su i albansko trupe neprijateljski raspoložene preama pravoslavnom življu.Popljačkani srpski domovi su nestajali duž cijelog Lima. Komadant Pavle Đurišić je došao u pomoć i sa svojom jedinicom nagnao u beg podivljale fašističke horde.U Bihoru i Rožaju fašisti su doživeli poraze, koji nažalost nisu bili porazi u Rimu.
Pod teškim tenkovskim i artiljerijskim oruđima spas za tek oformljene jedinice bile su planine. Đurišić se prvo povukao u Zaučku Goru, a zatim u Gornje Zaostro.Tu je bio Gorski štab.
Sastanak sa đen. Dražom Mihailovićem
Novembra 1941. godine Đurišić kreće za Srbiju da bi se sastao sa đeneralom Dražom koji iako nije bio u to vreme proglašen za ministra vojske u izbegličkoj vladi, bio je priznati vođa narodnog otpora. Između Srbije i Crne Gore nisu samo stajali neprijateljski garnizoni već i razuzdani fundamentalisti Sandžaka.Đurišić je uvideo da tesna veza sa Srbijom je spasonosna.Pored upustava koje je poneo od Draže za nastavak borbe , doneo je i dva dekreta.Jedan je bio o postavljanju majora Đorđa Lašića za komadanta nacionalnih snaga otpora Crne Gore, a drugi o postavljanju kapetana Pavla Đ. Za komadanta Limsko-Sandžadžkih odreda. Lašić je teško ranjen u prvim borbama sa komunistima s početka 1942.godine, pa za komadanta Crne Gore postavljen je đeneral Blažo Đukanović.Za komadanta zapadnog dela pukovnik Bajo Stanišić. Blažo i Bajo su poginuli u Ostrogu u noći između 19. i 20. oktobra 1943. g. pa je komadant Crne Gore od tog perioda postao potpukovnik Pavle Đurišić(tada je već bio potpukovnik).
Posle povratka u Crnu Goru i sprovođenja naređenja đen. Mihailovića Pavle Đurišić je sa jedinicama zadavao bolne udarce neprijatelju.Italijani su se povukli u gradove i varošice,ograđivali baze bodljikavom žicom i izbegavali svake istupe iz sopstvenih okupiranih zona.To je davalo mogućnosti isplaniraniom scenariju komunista da se rašire po teritoriji i pomećuju narod u pripremi atmosfere za pretvaranje nacionalno-oslobodilačkog rata u krvavi građanski rat. Svoje namere komunisti su počeli ostvarivati u zadnja dva meseca 1941. godine.
Bare Kraljske, Lubnice i Ravna Rijeka
Iz tih ratnih dana najčuvenija su bila dva ratna poprišta:Bare Kraljske(komanduje Đorđe Lašić), a zatim Lubnice i Ravna Rijeka(komanduje Pavle Đurišić).Posle ovih borbi komunisti su počeli sa pogronima svih viđenijih narodnoh prvaka i izvršili masovne zločine kojima su značajno osakatili nacionalne planove i otpor. Kolašin u tom vremenu postaje njihova baza na čelu sa Mošom Pijade koji se u tim danima predstavljao pod imenom Marko Đurović , čime jasno vidimo podle planove komunističkih prvaka u obmani naroda.Po njihovom utvrđivanju u Kolašinu počele su akcije razbijanja komunističkih tvrđava u okolini.Borba na Ravnoj Rijeci krajem januara 1942. g. je dobijena kuražnim podvigom Pavla Đurišića i njegovih boraca udarom na pozadinu neprijatelju, a konačnu pobedu je donelo razbijanje glavnog komunističkog štaba pri čemu je i zaplenjena arhiva istih .Kolašin je oslobođen 23.februara 1942.Tada je dovršen potpuni rascep između nacionalista i komunista diljem cele Crne Gore, Boke i Sandžaka(mesecima kasnije nego u Srbiji).
U Kolašin se preseljava i štab iz Gornjeg Zaostra.Ovom pobedom i utvrđivanjem položaja je obuzdan pokolj od ustaških snaga,Sandžak je umiren.
Među narodom je počela da se peva pesma koja ostaje do dana danšnjih:Nema borbe ni megdana bez Đurišić kapetana.
Đeneral Draža Mihailović sa svojim štabom prelazi preko oslobođenog Sandžaka do Hercegovine gde se sastao sa prvacima ustanka:Vojvodom Ilijom Ž. Trifunovićem Birčaninom, vojvodom popom Perišićem, Miloradom Popovićem.Potom se vraća u Lipovo,na obronke Sinjajevine.To postaje druga Ravna Gora(sve do sredine 1943. godine)
Namere četničkih vođa za proširenje slobodne teritorije
Nemci i Italijani su shvatili da glavna prepreku za dalje osvajanja ili održavanja veza na Balkanu predstavlja nacionalna borba Draže Mihailovića i njegovih četnika.Počela su velika pregrupisanja fašističkih trupa i priprema planova za uništenje Draže i sledbenika.Ucena na Dražinu glavu je iznosila 100.000 zlatnih maraka, a represalije su nam poznate iz slučajeva Kragujevca i Kraljeva(takav postupak je postao redovan u svim teritorijama u kojima je neprijatelj gubio tlo pod nogama), ili praksa ubijanja stotinu Srba za jednog fašistu.Sa druge strane komunističke snage koje su vodile taktiku brzih prebacivanja sa mjesta na mjesto, haranja i pljačkanja srpskog življa, odmazdi nad četničkim selima, doprinosile su udarima na četnike.Iz gore navedenih razloga đeneral Blaža Đukanović, Pavle Đurišić i Baja Stanišić su planirali da opkole glavninu komunističkih snaga koja se nalazila u Bosni i da ih unište. Ali njihove snage nisu bile dovoljne za to. Tako će komunisti nastaviti da vreše zlodela koja će dovesti srpski narod na rub propasti.